म्याग्दीको मालिका गाउँपालिका–७ दोवाटाका किसानहरूले बिलाउनीको झाडी हटाएर सुन्तलाको बगैँचा स्थापना गरेका छन्। दुई दशकअघि स्याल लुक्ने भिरालो पाखो अहिले हराभरा सुन्तला र केराको बगैँचामा रूपान्तरण भएको किसान मित्रलाल गौतमले बताए।
गौतमका अनुसार अघिल्ला वर्षहरूमा मकै र कोदोको खेती बन्द भएपछि बाँझिएको पाखोमा झाडीहरू फटाका थिए। तर सुन्तला र केरा खेती सुरु गरेपछि आम्दानी बढेसँगै विदेश जान नपर्ने अवस्था आएको उनले बताए।
यो वर्ष गौतमले करिब पाँच लाख रुपैयाँको सुन्तला बिक्री गरेका छन् भने केराबाट थप एक लाख रुपैयाँ आम्दानी हुने अनुमान गरेका छन्। उनले साउदीमा तीन वर्ष काम गरेर फर्किएपछि विसं २०५७ देखि १६ रोपनी पाखोबारीमा सुन्तलाखेती थालेका हुन्।
मित्रलालसँगै छिमेकी चन्द्रमा पाइजा, चनदेवी पुन लगायत अन्य स्थानीयले पनि सुन्तलाखेती गर्दै आएका छन्। समलाल जुग्जालीले भने २०५० दशकदेखि नै सो खेती भित्र्याएका थिए।
मालिका गाउँपालिका–७ को साविक बिम क्षेत्रमा वार्षिक एक करोडभन्दा बढी मूल्यको सुन्तला बिक्री हुने अगुवा किसान भूपेन्द्र शर्माले जानकारी दिए। पोखरा र चितवनबाट व्यापारीहरू प्रतिकिलो ७० रुपैयाँ दरमा बगैँचाबाटै सुन्तला किन्ने गरेका छन् भने नयाँ बिरुवा र क्षेत्र विस्तारको क्रम जारी छ।
अर्कला, नराले, ओखलढुङ्गा, टुनिबोट, दुल्ले, बनसार, नौमाने, भारवाङ, लुरवाङ, खारा र ढुनोट टोलमा पनि व्यावसायिक सुन्तलाखेती फस्टाएको छ। किसानहरूले ६० हजारदेखि पाँच लाखसम्म वार्षिक आम्दानी गरिरहेका छन्। साठीभन्दा बढी परिवारले व्यवसायिक रूपमै सुन्तलाखेती गर्दै आएको अगुवा किसान भविराज पुनले बताए।
भूगोल, मौसम र यातायात सुविधाका कारण क्षेत्रका सुन्तलाखेतीले फस्टाएको पुनको भनाइ छ। कोदो, मकै, गहुँका विकल्पमा सुन्तलाखेती रोज्ने किसान बढ्दै गएका छन्। नियमित आम्दानीको विकल्प नभएका कारण चन्दबहादुर श्रीपालीले १५ वर्ष विदेशको अनुभवपछि पछिल्ला १३ वर्षदेखि सुन्तलाखेतीमार्फत livelihood कायम गरेका छन्।
श्रीपालीले उपचारका रूपमा चार वर्ष साउदीमा भेडा चराएको दुःख सम्झेर २०५९ सालमा छुट्टीमा आउँदा सुन्तला लगाएका थिए। त्यसपछि सुन्तला फल्न थालेपछि विदेशको साटो यही आम्दानी पर्याप्त हुन थालेको उनले अनुभव सुनाए। वार्षिक चार लाख रुपैयाँ सुन्तला बिक्री गर्दै आएका उनले व्यावस्थित सिंचाइ र क्रेटको माग गरेका छन्।