फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनका लागि अझै दुई महिना दस दिन बाँकी छ। प्रत्यक्ष निर्वाचनतर्फ माघ ६ गते उम्मेदवारी दर्ताको दिन तोकिएको छ भने समानुपातिक उम्मीदवारहरूको सूची यही पुस १३ र १४ गते बुझाउनु पर्ने छ। हाल राजनीतिक दलहरूले उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया अघि बढाएका छैनन्।
पुराना पार्टी नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, नेकपा माओवादी केन्द्रदेखि नयाँ दलसम्म यसका तयारीमा व्यस्त छन्। पार्टीहरू मतदाताको विविधता समेट्ने सूची बनाउने चटारोमा छन्।
नाम सार्न तलका कमिटीबाट सिफारिस मागिएको छ, तर अन्तिम छनोट केन्द्रीय नेताहरूले गर्ने प्रचलन अपेक्षाकृत असन्तोषजनक देखिएको छ। समानुपातिक सूचीमा पहुँच भएका र आर्थिक रूपमा सक्षमले अवसर पाउने आलोचना यथावत छ।
अन्य दलमा सुधारको संकेत देखिएन पनि।
तर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले समानुपातिक उम्मेदवार छनोटमा भिन्न प्रक्रिया अवलम्बन गरेको बताएको छ। क्षमतावान र सहजरूपमा समावेश गर्नुपर्ने व्यक्ति र समुदाय छुट्न नदिने उद्देश्य राखिएको छ।
योग्य उम्मेदवार पहिचानका लागि रास्वपाले हाल पार्टीको सम्पूर्ण संरचना परिचालन गरेको छ।
सो पार्टीका नेता–कार्यकर्ता सोमबार र मंगलबार नागरिकसँग प्रत्यक्ष संवादमा जुटेका थिए। उनीहरू चुनावी उम्मेदवारजस्तै घरदैलोमा गएका थिए, तर चुनावका लागि मत माग्न नभएर उम्मेदवारीको आकांक्षा देखाउन।
घरदैलोमा जाने अधिकांश अनुहार सिट अघिल्ला सांसदजस्तै उम्मेदवार बन्न इच्छुक देखिए।
रास्वपाले प्रदेशगत रूपमा समानुपातिक उम्मेदवारका आकांक्षीहरूको नाम सार्वजनिक गरेको छ, जसमा घरदैलोमा गएकाहरूको नाम समावेश छ।
पार्टीले ३८० भन्दा बढी आकांक्षीहरूलाई संयोजित गर्दै वडा, पालिका, निर्वाचन क्षेत्र र जिल्ला तहमा बितरण गरी घरदैलोमा पठाएको छ। उम्मेदवारहरूले आफ्ना दृष्टिकोण प्रतिनिधित्व गरेका छन्।
निर्वाचन संयोजन समिति संयोजक विपिनकुमार आचार्यका अनुसार, रास्वपाले समानुपातिक उम्मेद्वार छनोटको प्रक्रिया गत कात्तिक २२ गतेदेखि सुरु गरेको हो। पहिलो चरणमा मंसिर २५ गतेसम्म आवेदन दिन निर्देशन गरिएको थियो।
सरकार र जेनजीबीच सहमति भएपछि उम्मेदवारीको मापदण्डमा केही हेरफेरको सम्भावना देखिएपछि आवेदन दिने समय पुस ५ गतेसम्मको लागि सारिएको थियो।
पुस ५ गतेदेखि पार्टीले विधिवत् छनोट प्रक्रिया थालेको हो। सातै प्रदेशमा उम्मेद्वार सरह छलफलसत्र भए, जसमध्ये केन्द्रीय सम्पर्क व्यक्ति समेत पठाइएको थियो। कोशी, मधेस, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिममा जिम्मेवारी तोकिएको थियो।
संपर्क व्यक्ति तथा प्रतिनिधिहरूले आकांक्षीसँग संवाद गरी उनीहरूको सुझाव सुने। त्यसपछि उम्मेदवारहरूलाई घरदैलोमा परिचालन गरिएको हो।
‘घरदैलोमा पठाउनु अगाडि कमिटी सदस्य र उम्मेदवारलाई सँगै समूहमा बाँडियो। अनि केन्द्रबाट अवलोकनका लागि नेता खटाइयो,’ आचार्यले भने, ‘उम्मेदवारले नागरिकसँगको व्यवहार, छलफलको विषय, समुदायगत विषयबारे उत्तर दिइरहेको छ भन्ने सोचले मूल्यांकन गराइयो।’
घरदैलो सकिएपछि बिहीबार र शुक्रबार ब्लुप्रिन्ट प्रस्तुति र शून्य समय सञ्चालन हुँदैछ। उम्मेदवारहरूलाई ६ क्लस्टरमा विभाजन गरिएको छ।
उम्मेदवारहरू खस–आर्य, आदिवासी जनजाति, दलित, मुस्लिम, मधेसी र थारू समूहमा विभाजित छन्। प्रत्येक क्लस्टरमा तीन सदस्यीय मूल्यांकन समिति बनाइएको छ। मूल्यांकन फारम जिल्ला निर्वाचन समितिमा बुझाउने व्यवस्था छ।
ब्लुप्रिन्ट प्रस्तुतिमा उम्मेदवारले सांसदका जिम्मेवारी, नीति निर्माणमा आफ्नो भूमिका र एजेण्डाबारे १० मिनेटमा विचार राख्नुपर्नेछ।
प्रत्याशीले अन्य प्रस्तुतकर्ताको मूल्यांकन पनि गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। यसबाट मूल्यांकन दक्षता र नेतृत्व विकास जाँचिनेछ।
शून्य समयमा प्रतिनिसभामा उठाइने मुद्दाको मिनेटभित्र प्रस्तुति गर्न लगाइनेछ।
सम्पूर्ण प्रक्रिया पुरा गरेपछि उम्मेदवारले गुगल फारममा बहु–विषयगत प्रश्नहरू भर्नेछन्।
पुस १२ गते बिहान ७ बजेदेखि पुस १३ गते साँझसम्म अनलाइन प्रारम्भिक मतदानको समय तोकिएको छ।
रास्वपाले विगतमा पनि प्राइमरी इलेक्सन प्रयोगमा ल्याएको थियो।
यसपटक छलफल, घरदैलो, ब्लुप्रिन्ट प्रस्तुति, शून्य समय, गुगल फारम र नेतृत्व क्षमता (लिडरसिप एकेडेमी, पोलिटिक प्रोक्सिमिटी) बीच ५०–५०% प्रतिशत भारांक तोकेको छ। प्रारम्भिक मतदानमा सबै सदस्यको मतले ११० उम्मेदवार छानिनेछ।
समूहगत छलफलमा नजुट्न सक्ने आकांक्षीका लागि सचिवालयले भर्चुअल माध्यम प्रयोग गर्यो, जसमा विदेश रहेका, अपांगता भएका र अन्य कारणले छुटेका उम्मेदवार समेटिएका थिए।
छनोट प्रक्रियाको कुनै चरण छुटेका उम्मेदवारको सम्बन्धमा के गर्ने भन्ने निर्णय सचिवालयले गर्नेछ।
‘भाग नलिएकालाई नेगेटिभ मार्किङ लागू हुनेछ,’ आचार्यले स्पष्ट पारे।
पार्टीले सचिवालयबाट पारित विधि अनुसार उम्मेदवार छनोटको रूपरेखा तय गरिसकेको छ। संयोजक आचार्यले प्रक्रियाको डिजाइन गरेका हुन्।
उनी स्वयं पनि समानुपातिकका उम्मेदवार बन्ने प्रतिस्पर्धामा छन्।
‘उम्मेदवार छनोट विधि तयार पार्नेमध्ये मै हुँ तर सबै प्रक्रिया पार गर्दै सदस्यहरूबाट जाँचिनु गर्वको कुरा हो,’ आचार्यले भने।